साताको तस्वीर : बागलुङ, पहिले र अहिले !

तस्वीर, तत्कालीन अवस्थाको इतिहास हो । तस्वीरले विगतलाई बताउछ । त्यसैले भन्ने गरिन्छ, तस्वीर आफै बोल्छ । यसकारण तस्वीर तत्कालीन अवस्थाको ‘चश्मदीद’ प्रमाण पनि हो भन्नु अत्यक्ति नहोला ।

पाठकहरु समक्ष यहाँ बागलुङ (बजार) का केहि पुराना, केहि नयाँ तस्वीरहरु प्रस्तुत गर्नुको तात्पर्य पाठकहरुलाई झण्डै ६० वर्ष पहिलेको बागलुङ र हालको बागलुङको क्रमिक विस्तार, विकास र निकासलाई तुलनात्मक अध्ययन गर्न सजिलो होस भन्ने हो ।

पहिले बागलुङ (बजार)मा खासै मानव वस्ती थिएन । कालीगण्डकी र काठे खोलाको संगम माथीको यस समथर भूभागलाई पहिले एकमुष्ट हिसाबले बागलुङचौरको नामले पुकारिन्थ्यो । यस आसपासका सबै समथर भूभागलाई बाँगेचौर, उपल्लाचौर, ओडारचौर, कुँडुलेचौर आदि नामबाट पुकारिन्थ्यो जुन अहिले सम्म कायमै छ । झण्डै तीन सय वर्ष पहिले प्रकाशित विश्व मानचित्रहरुमा पनि यस भूभागलाई बागलुङचौर भनेर उल्लेख गरिएको छ ।

बिसं १५९० को हाराहरीमा बाँगेचौरमा कालिका देवीको मन्दिर स्थापना पछी नै बागलुङचौरमा शनै: शनै: मानववस्ती बढ्दै गएर कालान्तरमा बागलुङचौर, बागलुङ बजारमा रुपान्तरित भएको हो ।

यसमा शंका छैन कि,पवित्र कालीगण्डकी किनारमा रहेको सदरमुकाम बागलुङ बजार, जहाँ धार्मिक आस्थाकी प्रतिमुर्ती प्रशिद्ध कालिका देवी बिराजमान छिन् । उनै कालिका भगवती देवीका प्रतापले बागलुङको प्रशिद्धी दिन गुना रात चौगुना हिसावले बढिरहेको छ ।

अहिले जहाँ जिल्ला प्रशासन कार्यालय छ, त्यो नै बागलुङको पहिले देखीकै प्रशासनिक अड्डा हो । पहिले माल, औषधालय, पुलिस थाना, छोटी गौँडा, गौँडा हुँदै अन्चलाधीश कार्यालय र हाल जिल्ला प्रशासन कार्यालय रहेको ठाउँ हो । यस ठाउँलाई पछीसम्मपनि ‘टक्सार’ भनि पुकारिन्थ्यो । अहिले बुद्धचोक भनिने गरिन्छ । विभिन्न सभा, समारोह, महोत्सव टक्सारमै हुन्थे ।

तस्वीरमा बागलुङको पहिलो स्कूल ‘भाषा पाठशाला (सानो भवन) र आडैको ठुलो भवनमा आकाशवाणी कार्यालय र त्यस्को छेउमै कारागार थियो । २०१७/१८ सालको यस तस्वीरमा टक्सारमा आयोजना हुने त्यसबखतका कार्यक्रममा सहभागी हुन आएका विद्यार्थीहरु बसेका छन ।

विभिन्न खेलकूदहरुपनि यसै टक्सारमा आयोजना गरिन्थ्यो । यस स्थानमा अहिले रेडक्रस र जिल्ला प्रशासन कार्यालयको भवन ठडिएका छन् । प्रस्तुत तस्वीर २०१९ साल फागुन ७ गते प्रजातन्त्र दिवसको हो ।


२०१७/१८ साल तिर जुलुसले बजार परिक्रमागर्दा हालको महेन्द्र पथको तल रहेको पुरानो शहरबाटोबाट मरेपिपल सम्मजाने आउने गरिन्थ्यो ।

बागलुङका पुराना र महत्वपूर्ण तस्वीरहरु धेरैसंग हुन सक्छन् । त्यस्को सोधखोज जारी राख्दै हालसम्म हामीलाई प्राप्त केहि चुनिएका तस्वीरहरु यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ताकि सदरमुकाम बागलुङको तुलनात्मक अध्ययन गर्न सजिलो होस् ।

यो तस्वीर २०१५ साल तिर खिचिएको बागलुङको प्राप्त पुरानो तस्वीर हो । विद्यामन्दिर हाईस्कूल माथिबाट लिईएको तस्वीरमा बागलुङ चौरको तत्कालीन अवस्था देख्न सकिन्छ ।

साताको तस्वीरमा राखिएको तत्कालीन बागलुङ बजारको तस्वीर बिसं २०२१/२२ सालमा विद्यामन्दिर हाईस्कूलमा आएका अमेरिकी पीसकोर भालिन्टियर डेभिड कार्लसनले खिचेको तस्वीर होे । अहिलेको मुख्य बागलुङ बजारलाई चौरको खेत भनिन्थ्यो । तस्वीरमा अधिकाँश भूभाग (खेत)मा लटरम्म धान फलेको देख्न सकिन्छ । चौरको खेतमा कार्लसनले धान रोपिरहेको अवस्थाको तस्वीर पनि खिचेका छन । कार्लसनले बागलुङचौरको भूभाग सबै समेटिने गरी खण्ड खण्ड तस्वीर खिचेका छन् जुन यहाँ क्रमैसंग प्रस्तुत गरिएको छ ।

Date: 1964-1965
Location: Baglung, Baglung
Description: This view to the east is of a large rice field located on the northern outskirts of Baglung village. Note the health clinic nearing completion in the upper right hand corner of the photo next to the diagonal pathway.

Date: 1964-1965
Location: Baglung, Baglung
Description: A picture taken on the hillside above the Vidya Mandir Higher Secondary School looking east. The large rice field is being harvested. In the middle of the picture on the left side is the new health clinic in it’s final stage of completion.

Date: 1964-1965
Location: Baglung, Baglung
Description: A picture taken from the hillside above Vidya Mandir Higher Secondary School looking Southeast. In the foreground is a field of rice on the left and corn grown on the right side. The background is a view of the Kali Gandaki Gorge.

Date: 1964-1965
Location: Baglung, Baglung
Description: A view from the hillside above Vidya Mandir Higher Secondary School looking south upon corn fields and the edge of the village on the right.

Date: 1964-1965
Location: Baglung, Baglung
Description: A view from the hillside above Vidya Mandir Higher Secondary School looking Southwest. The major portion of Baglung village is on the edge of the plateau obscured by trees. In the deep gorge to the right flows the Kathe Khola river before it’s confluence with the Kali Gandaki river at the end of the plateau.

Date: 1964-1965
Location: Baglung, Baglung
Description: A view to the Southeast of village women transplanting rice while the men plow and prepare the paddys.

Date: 1964-1965
Location: Baglung, Baglung
Description: The teaching staff of Vidya Mandir Higher Secondary School stand with Omkar P. Gauchan in front of the school. Peace Corps volunteer teacher Dave Lewis stands in the back of the group while Peace Corps volunteer teacher Dave Carlson takes the photo.


२०२१-२०२२ (सन १९६४-१९६५) साल तिर पिसकोर भोलिन्टियर डेभिड कार्लसनले विद्या मन्दिर हाईस्कूलमा सेवारत रहँदा खिचेका यी तस्वीरहरुले तत्कालीन बागलुङ बजारको अवस्थासंग परिचित हुने अपूर्व मौका दिएको छ । यसका लागि फोटोग्राफर कार्लसन प्रति हार्दिक आभार व्यक्त गर्नु समयोचित हुनेछ ।
कार्लसन संग अर्का पिसकोर भोलिन्टियर पनि विद्यामन्दिरमा सेवारत थिए । उनिहरु बागलुङ मझकोट रोमन्तबहादुर मल्ल (स्व)को घरमा बस्दथे । कार्लसनले बागलुङ जिल्लाको ढोरपाटन सम्म पुगेर विभिन्न ठाउँका तस्वीरहरु पनि खिचेका छन् ।
***

यो २०३४ सालमा रातामाटाबाट खिचिएको बागलुङ बजारको तस्वीर हो । त्यस बखतका चचिर्त फाटेग्राफर मुकुन्द शाक्य र यो हरफकारले खिचेको यो तस्वीर अमेरिकी सूचना केन्द्र काठमाडौँबाट प्रकाशित स्वतन्त्र विश्व पत्रिका (२०३४)मा प्रकाशित छ ।

यी तल दिईएका बागलुङ बजारका तस्वीरहरु एक वर्ष पहिले इबागलुङका फोटोग्राफर किरण आचार्यले खिचेका तस्वीर हुन् ।

प्रस्तुति: बिदुर खड्का
ईबागलुङ डेस्क ।
२०७४ भदौ २३ ।

फेसबुकमार्फत कमेन्ट गर्नुहोस !

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *